Wyklęci

Zrzut ekranu 2015-10-05 o 10.57.08scenariusz, scenografia, reżyseria: Tomasz A. Żak

aktorzy: Agnieszka Rodzik (Lilka); Ewa Tomasik (Helena); Magdalena Zbylut (Danusia); Wojciech Sarad (Konrad); Przemysław Sejmicki (Janek)

opracowanie pieśni: Grzegorz Radłowski

opracowanie graficzne: Paulina Gębica

kostiumy: Agnieszka Piekarczyk

zdjęcia: Renata Partyka i Marcin Stankiewicz

technika: Marcin Marć

Doczekaliśmy się, że w III RP dzieje Armii Wyklętej stają się tematem dostępnym w wersji niezakłamanej i można  – kiedy ktoś chce – poznać prawdę o polskiej insurekcji antykomunistycznej po 1944 r. Mamy nawet adekwatne święto państwowe, ale jednocześnie ludzie kochający Ojczyznę spotykają się z coraz większym ostracyzmem. Inne poglądy niż oficjalne, rządowe, znów, jak za „peerelu” spychają na margines, wypędzają z większości mediów, z normalnego dyskursu politycznego, z oficjalnej kultury.  Najchętniej tych innych wygnano by gdzieś, do jakiegoś lasu.

Konstatacja, że historia powraca, że to następny etap tej samej wojny, spowodowała kolejne spotkanie Teatru Nie Teraz z Armią Wyklętą. I tak powstał ten spektakl . Bo sztuka, a sztuka teatru w szczególności, jest przecież właśnie po to, aby świat i ludzi czynić lepszymi; po to, aby mówić prawdę i tylko prawdę.  I po to, by zrozumieć i być silnym.

Trzeba w końcu wiedzieć, jak nie dać się zapędzić do lasu. Jak nie oddać Ojczyzny tym, którzy jej tylko „używają”, ale wcale jej nie kochają. A potem, jeżeli już do tego dojdzie, trzeba wiedzieć, jak wyjść z tego lasu, w którym w jakże upartym czekaniu na odwrócenie Jałty gnili i ginęli najwspanialsi ludzie pokolenia naszych ojców i dziadów. Jak z tych zarośli wyprowadzić na scenę cienie będące uosobieniem honoru. Jak to zrobić, aby przede wszystkim dzisiejszym kilkunastolatkom powiedzieć: „Oto oni. Bądźcie im podobni, a Polska będzie lepsza, będzie polska po prostu”. Dokładnie o to tutaj chodzi. Upaństwowione do bólu i zindoktrynowane szkolnictwo nie robi nic innego, jak tylko zajmuje się wdrażaniem obowiązującej właśnie doktryny. Raz jest to „wspólnota proletariuszy wszystkich krajów”, a raz „wspólna demokratycznej Europa”. Raz przeszkadzają w takiej edukacji  „zaplute karły reakcji”, a raz „ksenofobiczni nacjonaliści ciemnogrodu”. Nie ma łatwo w naszym lesie. Obława trwa i dzisiaj pewnie trudniej wyrwać się z okrążenia, niż w 1945 czy 47-tym. Tyle że wówczas schwytanych po prostu likwidowano („czapa” w jakiejś ubeckiej piwnicy), a dzisiaj pozwalają ci żyć, tyle że z przerobionym mózgiem. /Tomasz A. Żak/

W spektaklu wykorzystano:

– fragmenty dramatu Stanisława Wyspiańskiego „Wyzwolenie”;

– fragmenty sceny II (Improwizacja) i sceny V (Cela Księdza Piotra)
z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza;

– wiersz „Dziś idę walczyć – Mamo!” Józefa Szczepańskiego, pseudonim „Ziutek”, napisany w sierpniu 1944 r. podczas Powstania Warszawskiego;

– pieśń „Wiernie iść” z roku 1945, autorstwa NN, pseudonim „Fryc”, podoficera z 1 szwadronu 5 Brygady Wileńskiej AK;

– XIX-wieczne polskie pieśni patriotyczne i religijne, w ich oryginalnym zapisie nutowym i z oryginalnym tekstem ( pieśń „Na wschód”, hymn „Do pracy” – słowa Stefan Buszczyński, pieśń „Ojcze nasz Polaka”, „Pieśń lirnika” – słowa W. Motas, pieśń „Ktoby ojców wzgardził wiarą” – słowa Ryszard Berwiński, kompozycja Feliks Nowowiejski;

– utwór „Wymarsz Uderzenia” z roku 1943, autorstwa Andrzeja Trzebińskiego;

– „Dekalog Polaka”, napisany przez Zofię Kossak-Szczucką w 1940 r.;

– fragment sentencji wyroku wydanego na Danusię Siedzikównę pseudonim „Inka”, z 3 sierpnia 1946 roku;

– fragment tekstu ulotki autorstwa mjr Zygmunta Szendzielorza „Łupaszki”  z roku 1947.

Inspiracją był także wiersz Zbigniewa Herberta „Raport z oblężonego miasta” oraz książki Józefa Mackiewicza: „Lewa wolna”, „Nie trzeba głośno mówić” i „Prawda w oczy kole”.

Premiera:

21 i 22 kwietnia 2012 roku w Warszawie, Areszt Śledczy Warszawa – Mokotów („więzienie na Rakowieckiej”)

Partnerzy:

Muzeum Niepodległości w Warszawie;

Fundacja Polskiego Państwa Podziemnego w Warszawie;

Areszt Śledczy Warszawa-Mokotów w Warszawie;

Miasto i Gmina Tuchów;

Gmina Borzęcin;

Gmina Lisia Góra;

Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie;

Tarnowski Teatr im. Ludwika Solskiego.